Гісторыя перакладчыка, які паехаў у Беларусь мяняць пашпарт і сеў за данаты

Перакладаў Лукашэнку і ледзь не трапіў на перамовы «нармандскай чацвёркі» ў Мінску

Мінчук Сяргей Паўлавіцкі — адзін з топавых беларускіх перакладчыкаў з нямецкай мовы. Шмат гадоў ён адпрацаваў выкладчыкам у Лінгвістычным універсітэце, а з сярэдзіны нулявых падпрацоўваў перакладчыкам.

У 2014-м, успамінае Паўлавіцкі, перакладчыцкай практыкі стала болей — паўплывала тое, што ў Мінску правялі мірныя перамовы па Данбасе. Адчувалася, што праца ва ўніверсітэце не дае развівацца ў перакладах, бо забірае каштоўны час. Тады Паўлавіцкі вырашыў сысці ў вольнае плаванне, і не памыліўся.

Ён працаваў і з вусным, і з пісьмовым перакладам, асвоіў сінхронны пераклад:

«Я быў знаёмы з нямецкай амбасадай, і калі ў іх былі праекты, дзе не абавязкова было задзейнічаць афіцыйнага перакладчыка амбасады, іх аддавалі мне. Я працаваў для Інстытута імя Гётэ, прадстаўніцтва нямецкай эканомікі ў Мінску, Нямецка-беларускага эканамічнага клуба і іншых арганізацый. Гэта былі праекты пра экалогію, устойлівае развіццё, сацыяльныя праекты і нават рэлігійныя справы».

Даводзілася перакладаць і палітыкаў, у тым ліку Аляксандра Лукашэнку. У 2018‑м у Трасцянец прыехалі прэзідэнты Германіі і Аўстрыі, быў там і Лукашэнка. Палітыкі прысутнічалі на перапахаванні парэшткаў ахвяр, знойдзеных падчас будаўніцтва другой чаргі мемарыяла на месцы канцлагера.

Сяргея запрасілі туды працаваць, і ён перакладаў прамову Лукашэнкі.

«Такая прамова робіцца па падрыхтаваным тэксце, і маёй роляй было агучыць усё, што там было напісана. Пры гэтым, вядома, трэба было слухаць, ці не адыходзіць ён ад тэксту», — успамінае Паўлавіцкі.

Аднойчы тады яшчэ будучаму палітвязню давялося паціснуць руку Лукашэнкі. Калі Сяргей працаваў ва ўніверсітэце, яго накіравалі працаваць на сустрэчу з інвестарамі, якія мусілі збудаваць у Мінску гатэль «Кемпінскі». Сустрэча адбывалася ў мінскай ратушы, там дэманстравалі новы генплан цэнтра горада, і Лукашэнка там таксама прысутнічаў.

«Яго вялі, паказвалі яму той генплан, навокал стаялі чыноўнікі і той швейцарскі дзядзька-інвестар. Калі Лукашэнка ўваходзіў, усім паціснуў руку, так што дасталася і мне», — расказвае Сяргей.

Паўлавіцкі ледзь не трапіў перакладчыкам на перамовы «нармандскай чацвёркі» ў Мінску. Не было вядома, колькі перакладчыкаў на тыя перамовы прывязуць з сабой замежныя госці, таму беларускі МЗС арганізаваў з перакладчыкаў Лінвістычнага ўніверсітэта запасную каманду, якая дзяжурыла на месцы перамоў.

«Значыць, Паўлавіцкі працуе эмісарам замежных выведак»

Пасля 2020‑га Сяргей спачатку заставаўся ў Беларусі, толькі выязджаў у камандзіроўкі за мяжу. Ён меў адміністратыўку за пратэсты, таму трапляў на мяжы пад узмоцнены кантроль, але ў астатнім не адчуваў праблем.

У маі 2023‑га Паўлавіцкі паехаў у Швейцарыю:

«Мне далі стыпендыю для перакладу аднаго рамана з нямецкай мовы на беларускую. Гэта быў швейцарскі фонд, які запрашае ў краіну людзей на культурніцкія праекты — мастакоў, пісьменнікаў, перакладчыкаў. Я трапіў туды на тры месяцы. Збіраўся трохі ў паскораным рэжыме, бо нехта адмовіўся ад удзелу і паездку прапанавалі мне.

Калі я ўжо ў Швейцарыі чытаў навіны, зразумеў — калі буду вяртацца ў Беларусь, да мяне, хутчэй за ўсё, дабяруцца. Тады ўжо пачалася хваля пераследаў за данаты».

Прайшлі тры месяцы, якія Сяргей мог знаходзіцца ў ЕС па сваёй візе. Ён выехаў у Сербію і спадзяваўся там зрабіць сабе новы пашпарт, бо тэрмін старога ў яго сканчваўся. Але не паспеў, бо ў беларускіх пасольствах перасталі выдаваць пашпарты.

Выйсцяў было няшмат:

«Зразумеў, што трэба альбо прасіцца ў ЕС як уцякач, альбо вяртацца ў Беларусь. Спрабаваў звяртацца ў розныя краіны, каб мяне прынялі ў якасці ўцекача, бо я такі добры, дэмакратычны і столькі рабіў карысных справаў. Калі спробы скончыліся нічым, я зразумеў, што або я мушу перайсці мяжу паміж Сербіяй і Венгрыяй і апынуцца ўцекачом у Венгрыі (смяецца), або вяртацца дахаты.

Падумаў, што, можа, мне пашанцуе і я прайду пад радарамі».

Сяргей паехаў у Беларусь праз Маскву, спыніўся ў адным з беларускіх райцэнтраў і заняўся дакументамі. Яго затрымалі на другі дзень па прыездзе — трапіў на адну з камер.

Пераследвалі мужчыну за данаты, зробленыя ў розныя ініцыятывы: «Байсол», «Байхэлп», «Сумленныя людзі», Беларуская рада культуры. Сяргей успамінае, што пачаў данаціць яшчэ да выбараў 2020 года. Імкнуўся ахвяраваць на патрэбы рэпрэсаваных і кампенсацыю штрафаў, а не на ініцыятывы, якія займаюцца арганізацыяй пратэстаў.

Паводле матэрыялаў крымінальнай справы, Паўлавіцкі заданаціў агулам больш за 600 даляраў. Адкупіцца, як гэта часам бывае ў такіх справах, яму не прапаноўвалі:

«КДБ паглядзеў на суму грошай і вырашыў, што ні адзін чалавек у здаровым розуме не можа выдаткаваць столькі ўласных грошай. І калі Паўлавіцкі ў здаровым розуме, то гэта не яго грошы. Значыць, ён як перакладчык выкарыстоўвае сваю торбу, каб правозіць грошы і працаваць эмісарам замежных выведак.

Пра гэта мы з імі гутарылі сем месяцаў, пакуль я знаходзіўся ў СІЗА КДБ. Высветлілася, што эмісарам я не з’яўляюся, і да мяне страцілі цікавасць, але ўжо позна было адкатваць гэтую гісторыю на штраф».

Сяргей успамінае, што яму «прапаноўваліся» розныя крымінальныя артыкулы, мог атрымаць і абвінавачванне ў здрадзе дзяржаве. Але ў выніку мужчыну асудзілі па артыкуле 361‑2 КК (фінансаванне экстрэмісцкай дзейнасці) і адправілі ў калонію на тры гады.

«Швец жыў чаканнем, што яго забяруць свае»

За кратамі Сяргей пазнаёміўся з фігурантамі справы аб падрыве расійскага самалёта А-50 на аэрадроме ў Мачулішчах. Ён расказвае, як сустрэў у СІЗА КДБ украінца Мікалая Швяца — афіцыйныя органы яго называлі выканаўцам той дыверсіі:

«Прывялі хлопца, ён назваў сябе — кажа, Мікола. Слова за слова, і ён сказаў, з якой нагоды ён там — маўляў, я ж самалёт іхні падарваў. Мікола не лічыў сябе тэрарыстам, ён называў сябе дыверсантам. Казаў, што ён агент службы бяспекі Украіны і што быў падрыхтаваны, каб здзейсніць гэты ўчынак супраць тэхнікі ворага. Не памятаю, каб ён выказваў асаблівую варожасць супраць Беларусі, але лічыў свае дзеянні абсалютна законнымі».

Паўлавіцкі заўважае, што Швец у расказах пра дыверсію ніколі не згадваў іншых людзей. Казаў пра ўсё ў адзіночным ліку — маўляў, я прыехаў у Беларусь, уладкаваўся на працу, здабыў дрон і запусціў яго. Калі ўкраінца пераводзілі з СІЗА КДБ летам 2024-га, ён яшчэ не ведаў, што яго вызваляць, але спадзяваўся на гэта:

«Апошнія месяцы ён жыў чаканнем, што яго забяруць свае. Калі ён з’язджаў, гэта магло быць што заўгодна — перавод у іншую камеру, іншую ўстанову. Мы яму сабралі торбу належным чынам, паклалі сала і каўбасы, так што паехаў не галодны, не мусіць на нас крыўдзіцца».

Перадачаў у Швяца не было — проста не меў людзей, якія маглі б іх перадаць. Мікалай прасіў перадаць ліст украінскаму паслу, але замест гэтага яму прапаноўвалі гутарку з прапагандыстамі: маўляў, скажаш наўпрост у камеру для спадара Зяленскага ці Буданава. На гэта ўжо не пагаджаўся сам Швец.

У іншай камеры Сяргей пазнаёміўся з яшчэ адным фігурантам той справы, Андрэем Сцяпуркам:

«У момант прадстаўлення Андрэй адразу сказаў — маўляў, прабач, але я пра сябе нічога расказваць не буду. Калі яго некуды забралі з камеры, мне расказалі, што ў хлопца не ўсё проста, ён завязаны ў нейкіх тэрарыстычных справах, а ў якіх, ніхто асабліва не ведаў. Былі здагадкі, што можа ён звязаны з пейнтбалістамі.

Потым ён расказаў, што ў яго насыпаная прыгаршча артыкулаў. Увесь час яго выклікалі на допыты, і аднойчы ён вярнуўся нейкі задаволены — мы так зразумелі, што яму нешта з тых артыкулаў скінулі».

Калі Швяца вызвалілі і адправілі ва Украіну, Сцяпурка жыў надзеяй на тое, што справа разваліцца — маўляў, якая справа пра тэрарызм без галоўнага «тэрарыста»? Але скончылася тым, што фігурантаў той справы перавялі з СІЗА КДБ у СІЗА №1, дзе яны і знаходзіліся да суда. Па даных праваабаронцаў, цяпер Андрэй Сцяпурка адбывае тэрмін у наваполацкай калоніі №1.

«Даты вызвалення некаторыя вылічвалі па артыкулах у «Савецкай Беларусі»»

Сяргея перавялі адбываць тэрмін у магілёўскую калонію №15. Мужчына трапіў туды ў час, калі ўжо пачаліся памілаванні, а хутка палітвязняў сталі і дэпартаваць за мяжу.

Вядома, у калоніі пра гэта шмат гутарылі. Паўлавіцкі кажа, што палітвязні на зоне падзяляюцца на аптымістаў і песімістаў: песімісты кажуць, што давядзецца адседзець увесь тэрмін «да званку».

«Мне здавалася, што мо і не «да званку», але не вызваляць нас у наступным месяцы, як там некаторыя вылічвалі па артыкулах у «Савецкай Беларусі». Ёсць там прагназісты, якія вылічваюць даты вызваленняў.

У сярэдзіне лістапада мы мелі чатыры варыянты — маўляў, вызваленні будуць прывязаныя да перамоваў Пуціна, прыезду амерыканскай дэлегацыі, Усебеларускага народнага схода ці 23 снежня. Пытаемся ў таго прагназіста: «А чаму 23 снежня?» Кажа — бо далей яму проста п**да», — успамінае Сяргей.

Ён расказвае, як палітвязняў падтрымлівалі навіны пра вызваленні. Сам Сяргей хаця і лічыў, што застаецца яму мала і ён дасядзіць гэты час, не застаўся ўбаку:

«Нават я пачаў гуляць у гэтыя гульні — вылічваў, ці не можа паўплываць тая ці іншая падзея. Спрабаваў зразумець, ці не можа тое ці іншае слова, сказанае кімсьці з вялікіх гэтага свету, быць знакам, што нешта павінна адбыцца. Маўляў, усіх «тэрарыстаў» памілуюць і вывезуць за мяжу, а ўсіх астатніх пад УНС памілуюць і выпусцяць у краіну».

Паўлавіцкі выйшаў на волю 13 снежня 2025 года. Ён аказаўся ў ліку 123 палітвязняў, вызваленых пасля візіту ў Мінск амерыканскай дэлегацыі на чале з Джонам Коўлам.

Пасля дэпартацыі ва Украіну мужчына апынуўся ў Вільні, а потым перабраўся ў нямецкі Дортмунд. Нарэшце сыграў ролю досвед супрацоўніцтва з нямецкімі НКА.

Планы на жыццё ў Паўлавіцкага простыя — перакладаць:

«Мне загадзя падрыхтавалі кватэру і паставілі ноўтбук. У мяне засталася недаперакладзеная кніжка, якую я рабіў на стыпендыі ў Швейцарыі. Трэба толькі паглядзець, ці застаўся той тэкст захаваны ў воблачным сховішчы, бо стары ноўтбук у мяне канфіскавалі.

Можна працаваць з беларускай дыяспарай, з расійскай — трэба паглядзець, якія ёсць патрэбы. Урэшце, я заўсёды магу вярнуцца да выкладання».